نقوش گلیم و گبه از کجا به وجود امد ؟

2606 نظرات

نقوش گلیم و گبه از کجا به وجود امد ؟

شاید به راحتی از کنار هنرهای بسیاری بگذریم و برای بیان اوج احساس خود بگوییم چه زیباست .

اما هستند کسانی که به دنبال علل این زیبایی هستند و به گفتن سخنان توصیفی بسنده نمی کنند ، تا علت این زیبایی را و معنی ای که این اشیاء هنری دارند ، را متوجه نشوند ، راحت نمیگیرند .

قصه ی گلیم و گبه و زیبایی های درون ان در ربع اخر قرن نوزدهم میلادی اغاز شد .در سالهای 1870 تا 1880 میلادی بود که نمایشگاه هایی بین المللی در موضوعیت صنایع دستی و اثار هنری در اروپا برگزار شد .که یکی از انها در مورد صنایع شرقی ، بود که در کشور های وین و لندن و سایر کشور های اروپایی برپا گشت .

کشور ایران نیز برای اولین بار با کوله باری از فرهنگ غنی خود رهسپار این نمایشگاه شد .و با اینکه هنوز حرفی برای مطرح شدن اش نداشت با گنجینه ای از انواع گلیم و گبه و فرش دستباف راهی این سفر گشت .که این نمایشگاه و اثارش نقطه ی عطفی گشت برای شناخت هنر شرق و تحلیل صنایع دستی مشرق زمین ، که در نهایت به ظهور علم فرش شناسی منجر گشت.

این متن در واقع برگرفته از سخنان یک پژوهشگر ایرانی است که درباره ی نسبت و رابطه ی میان هنر بافت گبه و گلیم و بازتاب ان در غرب ،است .

مقالات مرتبط: 

گبه چیست ؟

گلیم فرش چیست ؟

 

هدف از برگزاری این نمایشگاه

به گفته ی تورج ژوله نویسنده و پژوهشگر فرش که در روز سه شنبه ، مصادف با تاریخ 24 ام دی ماه ، سال 1392 در نمایشگاه گبه و گلیم عشایر و روستاییان ایران ، سخنرانی ای ایراد کرد:

هدف اصلی از برگزاری این نمایشگاه ها کشف داشته ها و اندوخته های مشرق زمین است ، و پی بردن به گنجینه های تازیخی هنر و صنعت شرق می باشد .

که در ادامه به تفصیل در مورد اثار ایرانی و شناخت ان در دنیا ، صحبت خواهیم کرد.

 

فرش شناسی

با برگزاری نمایشگاه ها برای نمایش انواع هنرهای ایرانی به ویژه بافته های قالی و گلیم ، به طور ناخوداگاه بافته های ایرانی کشف شد ، و توجه بسیاری از هنرمندان و هنرشناسان غربی را جلب کرد.و انها وقت و نیروی خود را صرف شناخت و تحلیل ان ها کردند .

و از همین ایام بود که علم فرش شناسی ، پا به عرصه ی ظهور گذاشت و در دنیای علم و هنر قد علم کرد .اولین کتاب های علمی نیز در همین قرن بود که دقیقا در اواخر قرن نوزدهم میلادی نوشته شد و امروز به خاطر این پژوهش ، میدانیم که یولیوس لسینگ ، از کشور المان ، پدر علم فرش شناسی جهان است .

و بدون ذره ای تردید باید آلمان ها را پرچمدار علم فرش شناسی جهان دانست .

 

نمود فرش ایرانی

در همین ایام بود که فرش شرقی به ویژه فرش های ایرانی مورد توجه مردمان غرب قرار گرفت .و در اینجا بود که فرش ایرانی راه پیشرفت خود را در دو جهت در پیش گرفت .

یک راه به گروهی منتهی شد که منسوجات را فقط از جهت و نگاه فرش شناسی دنبال کردند و تارخ ان را مورد بررسی قرار دادند .این گروه بافته های شرقی ، از جمله فرش گره دار که همان قالی است و بافته های گلیمی را بررسی نمودند .که دستاورد ان برای دانش نوپایه ی فرش شناسی بسیار مهم بود که نتیجه ی پژوهش این گروه تالیف و نشر صدها کتاب علمی در حوزه ی شناخت فرش های شرقی بود .

 

اما راه دیگر ، راه گروهی بود که نتیجه ی فعالیت انها به کشف های جدید از فرش و بافته های شرق منتهی شد.

این گروه فرش های شرقی را نه فقط به عنوان یک هنری که با دست پدید امده ،بلکه از منظر فلسفه ی طرح ها و نقوش ان مورد بررسی و تحلیل قرار دادند .

انها فرش های ایرانی را بافته هایی یافتند که در کنار اشکال و نمادهای راز امیزی که دارند ، پر از قواعد و اصولی هستند که بسیار نواوارنه در قالب یک اثر هنری کنار هم جمع امده اند .

این کشف شان به گونه ای توجه شان را جلب کرد که شروع کردند به نوشتن مقاله ها و کتب شگفت انگیز در مورد برخی از این بافته ها ، که وقتی این کتب نشر یافت به شدت مورد توجه هنرمندان و نظریه پردازان قرار گرفت ، که موثرترین اتفاقات هنری در غرب نتوانست از این تحلیل ها و کشفیات بی نصیب بماند .

 

نتایجی که در پی بررسی اثار ایرانی پدید امد

 مدرسه ای تاسیس شد به نام مدرسه ی باهاوس که ، در سال 1919 میلادی در المان ، در شهر ویمار ، تاسیس گشت که تحت تاثیر اثار شرقی بود .

و اگر چه عمری 14 ساله داشت ، اما تاثیری داشت بسیار جدی در تحولات هنر و صنایع دستی جان معاصر که ، این تاثیر تا کنون ادامه دارد .

کسانی که این مدرسه را تاسیس کردند ، اعتقاد داشتند ، میان صنعت و صنعتگر با هنر و هنرمند تفاوت وجود دارد ، اما دراین بین باید ، هنر و صنعت را به هم نزدیک کرد .کاندینسکی ، واندر روهه ، و والتر گروپیوس از این جمله بودند .

برای جامه ی عمل پوشاندن به این عمل ، والتر گروپیوس بود که ، استادکاران بافنده را به مدرسه دعوت کرد تا ، با ایجاد همکاری بین نقاشان و بافندگان اثار جدیدی را به عرصه ی هنر وارد کند .

که ثمره ی کار او ، این بود که ، بافته های هنرمندان غرب را ارتقا دادند .هنرمندان غربی ، که تا به ان تاریخ جز نقش هایی از طبیعت و مهمانی های شاهانه و معاشرت های شاهزادگان چیزی دیگر برای عرضه نداشتند ، به یک باره ،نقوشی را به شکل های هندسی ، تجریدی و اشکال و فرم های گوناگون به وجود اوردند که بی شباهت به هنر بافندگان عشایر و روستاییان شرقی به ویژه ایرانیان نبود .

 

گبه و آرامشی که در دل ان نهفته است

در همین ایام بود که یکی از شاگردان مدرسه ی باهاوس ، طرحی را برای دفتر کار والتر گروپیوس ارایه کرد که ، به دلیل اینکه قواعد ان برگرفته از قوانین طراحی گبه بود ، مورد توجه قرار گرفت .او کسی نبود جز جرالد آرنت.

او طرحی خشتی را که از کنار هم قرار گرفتن چهارگوشه های ساده ی هندسی و رنگارنگ به وجود امده بود طراحی کرده بود که در همان جا و اتاق گروپیوس پهن شد و تصویر ان در کتب مختلف چاپ شد .

 

اما لازم به ذکر است که تا به ان تاریخ هنرمندان غربی با گبه ها و هنر ایرانیان اشنا نبودند .و تنها علتی که دست به طراحی چنین طرحی زده بودند این بود که گریزی به ساده گرایی بزنند .که باعث شد به دنبال راهی باشند برای کشف فرم های جدید و رهایی از تکرار طرح های پیچیده ای که نقاشان غرب صدها سال در ان غرق بودند .

 

تلاش انها برای پناه بودن به ساده گرایی که پایه و اساس بافت ، دستبافته های گبه و گلیم است ،هنوز هم ادامه دارد .و علت ان ارامش و اخلاصی است که در این زمان ملل غرب رو به انفجار از تجمل گرایی و نو گرایی به ان احتیاج دارد .

و همین امر سبب شد که غرب بیش از پیش به سمت هنر های ایرانی و شرقی گرایش یافته و گلیم و گبه ی ایران به جمع اثار مجموعه داران بزرگ غربی راه یابند ، که کارشان جمع اوری اثار شرق بود .

 

گبه و گلیم یک اثر هنری از بافندگان این اثر است

با عرض تاسف گلیم و گبه دیرتر از انچه باید ، به روی دیوار موزه های جهان و گالری های هنری راه یافت ، زیرا انها معتقد بودند که یک اثر هنری خیلی بالاتر از ، اثر یک بافنده ی معمولی است .به همین دلیل گبه ها و گلیم ها را در خور قرار گیری در کنار اثار یک هنرمند نمی دانستند .به این باور داشتند که یک هنرمند ، خالق یک احساسات و بروز تمایلات هنرمندانه است.

در صورتی که بافندگان تنها یک نیاز روزمره شان را بافته و در معرض استفاده همگان قرار می دهند .

اما خوشبختانه این تعابیر و برداشتها امروزه کنار گذاشته شده و مشاهده کرده ایم که اثار گبه و گلیم توانسته ، اذهان هنرمندان نوگرای غرب را به خود مشغول کرده است .و امروزه گبه ها و گلیم ها ، در کنار اثار هنرمندان به نام دنیا به نمایش گذاشته میشود و طرفداران خود را دارد .

 

اسرار موجود در گبه و گلیم

رازی در نقوش گبه و گلیم وجود دارد که تفاوت ان را با اثار نقاشان بزرگ جهان اشکار می کند .که این راز عدم استفاده از خط و نقطه در ایجاد اشکال و فرم ها و تصاویر است .در واقع این رنگ ها هستند که سطوح رنگی را ایجاد کرده و از کنار هم قرار کرفتن این رنگ ها اشکال افریده می شوند .

قانون رنگ در گبه و گلیم ، قانونی است که هنوز هم دنیای مدرن و جوامع غربی به ان پی نبرده اند .و این امر مستلزم نگاه خاص به طبیعت اطراف است .همانگونه که بافندگان این اثر نگاهی ساده به اطراف خود دارند ، و زیبایی را در طبیعت و سادگی ورنگ ها دنبال می کنند، گبه ها نیز سادگی و زیبایی نگاه انها را منعکس می کنند .

 

بسیاری از نقاشان مشهور غرب ، نظیر موندریان ، در اوایل قرن بیستم بود که به فکر برهم زدن اشکال منحنی افتادند و پس از تجربیات گوناگون به شکل های هندسی روی اوردند .اگر چه در قوانین رنگ نیز به اصول جدیدی پی برده اند .اما هیچ گاه نتوانستند دلیل جذابیت هنرمندانه ای را که در گبه و گلیم نهفته است را دریابند .

 

در پایان ذکر کرد :

بین یک اثر هنری محض با یک محصول که شباهت بسیاری با یک اثر هنری دارد ، تفاوت هایی وجود دارد .امروزه بافته ی هنرمندان عشایری ، تبدیل شده به یک اثر زیبا که از یک اثر هنری محض ، فاصله یافته است. برای ایجاد یک اثر هنری ، خواندن کتاب و اثار عشایر کافی نیست ، بلکه باید رخت سفر بست و با عشایر همراه شد و زیست و از سادگی وزیبایی نگاه انها بهره مند گشت و عصاره ی ان را در قالب گبه و گلیم ، با نخ های رنگارنگ به تن اثر کشید .

بدون درک جامعه شناسانه ی زندگی عشایری و روستایی ، هر گونه قضاوت و نتیجه گیری در مورد اثار انها شتاب زده و پر از اشکال خواهد بود .


برچسب ها : فرش 1500 شانه فرش 1500 فرش1500 فرش هزاروپانصد tva1500 tva 1500 تراکم 4500 8 رنگ فرش کاشان فرش ماشینی فرش خاطره فرش قیطران فرش فرهی فرش زمرد فرش مرغوب نانو الیاف فرش با نانونوتکنولوژی فرش نانو فرش فرهی آقای فرش فرش خاطره کویر فرش وزرا فرش شاهرخ کاشان روسیه فرش اتاق کودک گبه پارش نقش صدوقی تحقیق و توسعه اکریلیک پلی اکریلیک فرش مدرن کیفیت زیبایی فرش قیمت مناسب صادرات فرش فرش یلدای کویر کاشان فرش آنتی باکتریال آنتی فوب آنتی استاتیک

1397/11/23

دیدگاه ها

ارسال دیدگاه

ارسال دیدگاه